حکایت آنچه بر تئاتر ایران در سال کرونازده ۱۳۹۹ گذشت، حکایت مکرر مشتاقی علاقمندان به این هنر و همزمان مهجوری آن در نگاه سیاستگذاران و تصمیمسازان این روزگار بحرانی بود.
خبرگزاری مهر -گروه هنر- فریبرز دارایی؛ سال ۹۹ برای تئاتر ایران سالی بسیار متفاوت نسبت به سالهای متعددی که سپری کرده، بود. سالی که با کرونا آغاز شد و با تأثیر از کرونا فعالیت خود را به پایان رساند. در این سال رویدادهایی که برای تئاتر ایران رقم خورد به نوعی رویدادهایی کرونایی و تحت تأثیر شیوع این بیماری بود.
تئاتر ۹۹ را میتوان پر افت و خیزترین سال تئاتر ایران دانست؛ سالی که فعالیتها در اکثر اوقات تعطیل بود و وقتی هم که از سر گرفته شد این از سرگیری فعالیتها باز هم در شرایط کرونایی اتفاق افتاد.
با وجود این شرایط نگاهی خواهیم داشت به ۵ رویداد رخ داده برای تئاتر ایران در سال ۹۹ که قطعاً ۴ رویداد مدنظر تحت تأثیر کرونا بودند و تنها یک رویداد فارغ از شرایط کرونایی بود.
روایت اول؛ سالی که با تعطیلی ۳ ماهه آغاز شد!
سال ۹۹ در حالی آغاز شد که از اسفند سال ۹۸ و به دلیل شیوع ویروس کرونا فعالیتهای تئاتری تعطیل شد و با اعمال محدودیتهای شدید کرونایی در تعطیلات نوروز ۹۹ مشخص بود که وضعیت برای تمام مشاغل از جمله تئاتر سخت خواهد بود.
تئاتر ایران از شروع سال ۹۹ را با تعطیلی آغاز کرد. به دلیل گروه بندی انجام شده توسط ستاد ملی مقابله با کرونا سینما و تئاتر در گروه ۳ قرار داشتند که فعالیتهای شان تعطیل بود و سالنها و گروههای تئاتری در بلاتکلیفی کامل به سر بردند زیرا نمیدانستند که چه زمانی و چگونه امکان فعالیت برای شان فراهم خواهد شد. تعطیلی ۳ ماهه ابتدای سال ۹۹ تا پایان خرداد ادامه داشت و در این شرایط تولیدات تئاتری به صفر رسید.
به دلیل شرایط اقتصادی و بالا رفتن هزینههای تولید و در عین حال نگرانی از ابتلا به ویروس کرونا، اجازه تمرین و تولید اثر نمایشی را به گروههای تئاتری نمیداد ضمن اینکه اگر با نادیده گرفتن مشکلات موجود اثری هم تولید میشد، مکانی برای ارائه نداشت.
در وضعیت پیش آمده برای کل جامعه و مشاغل ایران، مسئولان و مقامات دولتی در سخنرانیهای خود درباره حمایت از مشاغل مختلف به جز تئاتر صحبت کردند و این امر بیانگر این واقعیت بود که در نگاه هیچکدام از مدیران و مسئولان تصمیم گیرنده، از رئیس جمهور دولت دوازدهم گرفته تا وزرا و مدیران زیرمجموعه آنها، تئاتر دارای جایگاهی نبود. نبود حمایت لازم از هنرمندان تئاتر معیشت این گروه هنری را به خطر انداخت و شرایط سختی را برای شان رقم زد.
بعد از گذشت ۳ ماه صحبت درباره از سرگیری فعالیتهای تئاتری از ابتدای تابستان ۹۹ مطرح شد ولی ارائه دستورالعمل فعالیتهای تئاتری از سوی ستاد ملی مقابله با کرونا که بدون استفاده از نگاه متخصصان حوزه تئاتر شکل گرفته بود با واکنشهای متعددی از سوی مدیران و هنرمندان تئاتری مواجه شد.
سرانجام و با فراز و فرودهای متعددی فعالیتهای تئاتری به شکلی محدود آغاز شد و تابستان سال ۹۹ تئاتر ایران گامهای بی رمق خود را به امید استمرار این حرکت برداشت. این روند محدود تا نیمه اول پاییز سال ۹۹ ادامه داشت که بار دیگر به دلیل بالا گرفتن آمار شیوع به ویروس کرونا، بار دیگر فعالیتهای تئاتری نیز تعطیل شداما سرانجام و با فراز و فرودهای متعددی فعالیتهای تئاتری به شکلی محدود آغاز شد و تابستان سال ۹۹ تئاتر ایران گامهای بی رمق خود را به امید استمرار این حرکت برداشت. این روند محدود تا نیمه اول پاییز سال ۹۹ ادامه داشت که بار دیگر به دلیل بالا گرفتن آمار شیوع به ویروس کرونا، بار دیگر فعالیتهای تئاتری نیز تعطیل شد.
این تعطیلی دوباره باعث شد تا گروههای تئاتری اطمینان لازم برای تمرین، تولید و اجرای اثر خود را نداشته باشند زیرا تضمینی برای استمرار اجراهای نمایشی و تعطیل نشدن آنها وجود نداشت.
در این شرایط بود که با واکنش هنرمندان تئاتر و همچنین پیگیریهای متولیان تئاتر در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بحث جابجایی تئاتر از گروه ۳ به گروه ۲ مشاغل ستاد ملی مقابله با کرونا مطرح شد که البته این امر تا پایان سال ۹۹ به سرانجام نرسید.
انتقادات هنرمندان تئاتر نسبت به تعطیل بودن فعالیت خود از زمانی شدت گرفت که مشاغل پرخطری همچون رستورانها و فروشگاههای مختلف به ویژه در مراکز بزرگ خرید که مملو از جمعیت بود فعالیت میکردند و وسایط نقلیه عمومی از جمله اتوبوسهای داخل شهری و مترو نیز شلوغ و پرجمعیت بودند.
با فرا رسیدن فصل زمستان ۹۹ زمزمهها درباره از سرگیری فعالیتهای تئاتری مطرح شد و برخی گروههای تئاتری تمرینهای خود را شروع کردند و در نهایت از دی ماه این اتفاق رخ داد و اجراهای تئاتری از سر گرفته شد که البته باز هم اطمینان کافی درباره متوقف نشدن فعالیتها وجود نداشت. در نهایت اجراهای تئاتری تا پایان سال ۹۹ ادامه داشت.
در کل فعالیت و اجرای تئاتر در سال ۹۹ نیمه تعطیل بود و این نیمه تعطیلی در شرایط اقتصادی حاکم بر جامعه، لطمه زیادی به تئاتر ایران زد و به نوعی سالی تعطیلی و رویدادی منفی را برای تئاتر رقم زد.
روایت دوم؛ شکلگیری کارگروه بررسی ضرر و زیان گروههای تئاتری
در شرایطی که تئاتر ایران تعطیل بود، شاید بتوان شکلگیری کارگروه بررسی و رسیدگی به ضرر و زیان گروههای تئاتری در شرایط کرونایی از سوی اداره کل هنرهای نمایشی را به نوعی یکی از رویدادهای تئاتر ایران در سال ۹۹ دانست. سرپرست این کارگروه اتابک نادری بود که وظیفه بررسی گروهها و سالنهای متضرر را بر عهده داشت.
این بررسیها انجام شد ولی از آنجایی که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و در زیرمجموعه آن معاونت هنری و اداره کل هنرهای نمایشی بودجهای در اختیار نداشتند که از گروههای متضرر حمایت کنند، بررسیها فقط روی کاغذ انجام شد.